ดร.กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงต์ ร่วมบรรยายในหัวข้อ “The Impact of the EU CBAM on Thai Exporting Firms: Analysis of Firm-level Data”
ดร.กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงค์ หัวหน้ากลุ่มงานวิจัย สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ ร่วมบรรยายให้กับคณะ Climate Change สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ครั้งที่1/2569 ในหัวข้อ “The Impact of the EU CBAM on Thai Exporting Firms: Analysis of Firm-level Data” เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ 2569 เพื่อแลกเปลี่ยนข้อค้นพบและข้อเสนอแนะจากงานวิจัยเกี่ยวกับผลกระทบของมาตรการ CBAM ต่อผู้ส่งออกไทยและแนวทางการรับมือของผู้ประกอบการ
การบรรยายนี้นำเสนอภาพรวมว่า แม้ปัจจุบันการส่งออกสินค้าที่อยู่ในขอบเขต CBAM ของไทยไปยัง EU จะยังมีมูลค่าไม่สูงนัก แต่หากในอนาคต EU ขยายขอบเขตสินค้าที่ครอบคลุมภายใต้มาตรการ CBAM ก็จะทำให้ผู้ส่งออกไทยมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ข้อค้นพบสำคัญคือ หลังจาก EU ประกาศใช้มาตรการ CBAM ในปี 2020 พบว่ามูลค่าการส่งออกสินค้าจากไทยไป EU ของผู้ส่งออกสินค้า CBAM ลดลง 14% เมื่อเทียบกับผู้ส่งออกสินค้าอื่น ๆ ไป EU และเมื่อมาตรการ CBAM เริ่มบังคับใช้ในปี 2023 มูลค่าการส่งออกสินค้า ไป EU ของผู้ส่งออกสินค้า CBAM ยิ่งลดลงมากขึ้น โดยลดลงถึง 24% เมื่อเปรียบเทียบกับผู้ส่งออกสินค้าอื่น ๆ ซึ่งสะท้อนว่าผู้ส่งออกสินค้า CBAM ของไทยเริ่มได้รับผลกระทบจากมาตรการ CBAM แล้ว ถึงแม้ว่ามาตรการจะยังไม่มีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบก็ตาม
นอกจากนี้ มาตรการ CBAM ส่งผลกระทบต่อผู้ส่งออกไทยไม่เท่าเทียมกัน โดยส่งผลกระทบเชิงลบต่อผู้ส่งออกรายเล็กมากกว่าผู้ส่งออกรายใหญ่ โดยมูลค่าการส่งออกสินค้าไป EU ของผู้ส่งออกรายเล็กลดลงมากกว่าผู้ส่งออกรายใหญ่ประมาณ 19.7% ซึ่งอาจเกิดจากหลายปัจจัย เช่น ข้อจำกัดด้านเงินทุนและด้านเทคนิค ทำให้ไม่สามารถลงทุนเพื่อปรับปรุงกระบวนการผลิตให้สอดคล้องกับข้อกำหนดของ CBAM ได้อย่างทันท่วงที
ในการบรรยายนี้ ดร.กรรณิการ์ ยังชี้ให้เห็นว่ามาตรการ CBAM ส่งผลให้ผู้นำเข้าใน EU นำเข้าสินค้า CBAM จากประเทศที่ปล่อยคาร์บอนสูงในกระบวนการผลิตสินค้าลดลง 6.1% เมื่อเทียบกับกลุ่มประเทศที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ เพื่อรับมือกับผลกระทบจากมาตรการ CBAM ภาครัฐและภาคเอกชนควรใช้มาตรการที่ออกแบบมาแบบรอบด้านทั้ง “รับรู้-วัดค่า-ปรับตัว-รุก” ในการรับมือกับมาตรการ CBAM
- “รับรู้” : การสร้างการรับรู้ให้กับผู้ส่งออกไทยให้เข้าใจผลกระทบจากมาตรการ CBAM ตลอดห่วงโซ่อุปทาน และเข้าใจข้อกำหนดต่าง ๆ ของสหภาพยุโรปเกี่ยวกับแนวทางในการรายงานข้อมูลก๊าซเรือนกระจก
- “วัดค่า” : ผู้ส่งออกไทยจำเป็นต้องพัฒนาความสามารถในการวัดค่าปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ฝังอยู่ในสินค้านำเข้า (embedded emissions) ตามแนวทางมาตรฐานสากล
- “ปรับตัว” : ผู้ส่งออกไทยควรเร่งปรับตัว ทั้งปรับเปลี่ยนตลาดส่งออกและมองหาตลาดใหม่เพื่อกระจายความเสี่ยงและบรรเทาผลกระทบจากมาตรการ CBAM และเร่งลงทุนในเทคโนโลยีและกระบวนการผลิตที่ช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก
- “รุก” : ภาครัฐควรมีการดำเนินการเชิงรุก โดยเร่งผลักดันให้มีการใช้มาตรการซื้อขายใบอนุญาตการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ETS) รวมถึงควรเร่งแก้กฎหมายหรือกฎระเบียบที่ไม่เอื้อต่อการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ